3 Ekim 2026 - 17:22
Dünya medyası İran savaşını nasıl görüyor?

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırısının başlamasından bu yana açıklanan hedeflerine ulaşılamadığı, Batılı yetkililer ve ABD medyasının da kabul ettiği üzere saldırganlara stratejik bir çıkmaz ve saha ile siyasette yenilgiler dayatıldığı bildiriliyor.

Uluslararası Ehl-i Beyt (a.s) Haber Ajansı – ABNA: ABD ve İsrail rejiminin İran’a yönelik askeri saldırısının başlamasından bu yana, söz konusu operasyonun açıklanan hedefleri yalnızca gerçekleşmedi; Batılı yetkililerin ve ABD medyasının da kabul ettiği üzere saldırganlara stratejik bir çıkmaz ile saha ve siyasette yenilgiler dayatıldı. Masum öğrenciler dahil sivillerin öldürüldüğü geniş çaplı saldırılarla başlayan bu savaş, hızla geniş insani, güvenlik ve ekonomik boyutlar kazandı ve uluslararası medyada farklı tepkilere yol açtı.

Dünya medyası, her biri kendine özgü yaklaşımlarla bu savaşın anlatısını şekillendirmeye çalıştı. Bu yansımaların incelenmesi, savaşın gerçek durumu ve geleceğine ilişkin daha net bir tablo sunabilir.

İngilizce Yayın Yapan Medya

USA Today, İran savaşının başlamasından yedi ay sonra tarafların müzakerecilerinin, çatışmaları sona erdirecek bir çözüm bulmak üzere New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında müzakere masasına döndüğünü, ancak “ölçülebilir bir ilerleme” sağlanamadığını yazdı. Gazeteye göre Donald Trump, 26 Eylül’de Tahran’ın deniz ablukasının sona erdirilmesi karşılığında Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması yönündeki önerisini reddetti; bunun yerine nükleer taviz karşılığında yaptırımların azaltılmasını ve bloke edilen varlıkların serbest bırakılmasını önerdi. Trump, sosyal medyada bu iddiayı yalanlayarak “Onlara hiçbir şey önermedim” dedi.

Habere göre müzakerecilere yakın bir İranlı yetkili, müzakerelerin durmasının nedenini Washington’un Haziran mutabakat muhtırası çerçevesini kabul etme konusundaki isteksizliği olarak gösterdi. Söz konusu 14 maddelik belgeye göre ABD, deniz ablukasını kaldırmayı, bölgeye yeni kuvvet göndermemeyi, İran’ın yeniden inşası için 300 milyar dolar kaynak sağlamayı ve bloke edilen varlıkları serbest bırakmayı taahhüt etmişti. Bir başka İranlı yetkili ise temel engelin, Trump’ın müzakerelerden ne istediğine dair net ve tutarlı bir tutumunun bulunmaması olduğunu söyledi.

USA Today, Yale Üniversitesi’nden tarihçi Arash Azizi’ye dayandırarak, Hürmüz Boğazı’nı açık tutmanın ve ablukayı sürdürmenin yüksek maliyetinin, savaşı bitirmek için ABD’nin kendi gerekçelerini oluşturduğunu ekledi. Quincy Enstitüsü’nden Trita Parsi de “Trump yalnızca onların teslim olmasını istiyor ve diplomasi, savaş ve yaptırımlarla bu hedefe ulaşamadığı için büyük hayal kırıklığı yaşıyor” dedi.

Reuters Haber Ajansı, İran İslam Cumhuriyeti’nin ABD’nin geniş çaplı saldırılarını yeniden başlatması durumunda daha geniş ve daha güçlü bir yanıt hazırladığını, İranlı yetkililerin özel olarak başarısızlığa mahkûm gördüğü diplomatik çabaların ise sürdüğünü bildirdi. Habere göre üst düzey komutanlar, olası hedefleri ABD bağlantılı varlıkların ötesine, Washington’un askeri operasyonunu destekleyen ülkelere ve hatta Orta Doğu dışındaki hedeflere genişletme planlarını değerlendiriyor.

Haberde, Mesud Pezeşkiyan’ın New York’tan dönüşünden bu yana komutanlar ve üst düzey yetkililerin, ABD’nin yeniden saldırması durumunda verilecek yanıtın kapsamı ve zamanlamasına odaklandığı belirtildi. Uluslararası Kriz Grubu’ndan Hamidreza Azizi, Tahran’ın sembolik bir yanıt yerine gerilimi tırmandırarak caydırıcılığı yeniden inşa etmeye kararlı olduğunu söyledi. İki İranlı yetkili de Tahran’ın Lübnan, Yemen ve Irak’taki müttefiklerinden “Hürmüz Boğazı’ndan bölgedeki ve Orta Doğu dışındaki ABD çıkarlarına kadar” koordineli bir yanıt için hazır olmalarını istediğini belirtti.

Reuters, Tahran’ın aynı zamanda müzakere kanalını açık tuttuğunu ve BM toplantısında Katar üzerinden bir ara buluculuk önerisi sunduğunu vurguladı. Öneri, çatışmaların sona ermesini, ablukanın kaldırılmasını, bloke edilen 12 milyar doların serbest bırakılmasını ve petrol yaptırımı muafiyetini içeriyordu. İran devlet medyası, ABD’nin yanıtının salı günü Katar üzerinden alındığını ve incelendiğini bildirdi.

OtherWords analiz sitesi, Ekonomik Politika ve Vergi Enstitüsü yöneticisi Amy Hanauer imzalı bir yazıda, İran savaşı nedeniyle benzin ve dizel fiyatlarındaki artışın maliyetinin eylül sonu itibarıyla 103 milyar doları aştığını, mevcut gidişatın sürmesi halinde bu rakamın yıl sonuna kadar 180 milyar dolara yaklaşacağını yazdı. Her ABD hanesi için bu maliyet şu ana kadar 750 dolar oldu ve yıl sonuna kadar 1.300 doları aşması bekleniyor. İki sürücülü dört kişilik bir aile için bu rakam şu anda 1.000 doları geçmiş durumda ve 1.700 doların üzerine çıkabilir.

Rapor, bu rakamların Pentagon’un yaklaşık 44 milyar dolar olarak tahmin ettiği silah ve askeri güç maliyetlerinden ayrı olduğunu vurguladı. Ulusal ortalama benzin fiyatı galon başına 4,47 dolara ulaştı ve daha fazla eyalette 5 dolar sınırını aştı. Dizel fiyatı da 6,45 dolarla rekor kırarak üretim ve taşıma maliyetlerini artırdı ve mevcut enflasyonu daha da körükledi.

Hanauer, işletmelerin bu yıl yakıt için 48 milyar dolar ek ödeme yaptığını, yerel yönetimlerin de okul otobüsleri, çöp kamyonları, polis ve itfaiye araçlarını işletmekte mali baskıyla karşılaştığını ekledi. Bu maliyetler nihayetinde yerel vergi mükelleflerinin sırtına biniyor. Rapor, yakıt fiyatlarındaki artışın daha yüksek faiz oranları, geniş kapsamlı tarifeler ve azalan devlet yardımlarıyla birlikte Amerikalılar için hayatı daha da pahalı hale getirdiği sonucuna vardı.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS), “İran Savaşı: Bu Nasıl Sonlanır?” başlıklı çevrimiçi bir toplantı düzenleyeceğini duyurdu. Duyuruya göre ABD’nin “Destansı Öfke” operasyonunu başlatmasından yedi ay sonra İran’ın nükleer durumu hâlâ savaşı sona erdirmenin önünde bir engel olarak görülüyor. ABD merkezli düşünce kuruluşu, İran’ın askeri ve nükleer altyapısına yönelik saldırılara ve ülkenin petrol ihracatına uygulanan ablukaya rağmen İran yönetiminin ayakta kaldığını, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü zorladığını ve bölge genelinde ABD üsleri ile ortaklarına saldırdığını kabul ediyor.

Rapor, Donald Trump’ın savaşın kasım ara seçimlerinden kısa süre sonra bitebileceğini iddia etmesine rağmen her iki tarafın da bu ihtilafı süresiz sürdürmeye istekli göründüğünü ekledi. Toplantıda CSIS nükleer meseleler projesi direktörü Heather Williams, havacılık ve uzay güvenliği projesi direktörü Kari Bingen ile füze savunma projesi direktörü Tom Karako, savaşın başlangıçtaki hedeflerinin gerçekleşip gerçekleşmediği, ABD’li askeri liderler ve politika yapıcıların bu ihtilaftan çıkarması gereken dersler ve İran’daki olası son oyunun şekline ilişkin soruları yanıtlayacak.

Arap Medyası

El-Arabi el-Cedid bir yazıda, İran ile ABD arasındaki aylardır süren çatışmanın, bazılarının beklediği gibi bölgenin siyasi ve güvenlik düzenini tamamen yeniden şekillendiremediğini; daha ziyade tarafların kesin bir zafer kazanma ve karşı tarafı geri çekilmeye zorlama konusundaki kapasite sınırlarını ortaya koyduğunu yazdı. Yazar, savaşı hiçbir tarafın iradesini diğerine tam olarak dayatamadığı bir yıpratma durumu olarak tanımladı.

Bu çerçevede savaşın ekonomik ve enerji alanındaki sonuçları, özellikle Hürmüz Boğazı bağlamında özel bir önem taşıyor. Çatışmanın sürmesi yalnızca İran ile ABD arasında bir mesele değil; bölge güvenliğini ve küresel enerji piyasasını da etkiliyor. Bu açıdan savaş maliyetlerindeki artış, hızlı bir askeri sonuca ulaşılmasını daha da zorlaştırabilir.

Muhammed Kevvas bu yazıda savaşı, ABD’nin ekonomik baskısı ve Washington’un diğer ülkeleri Tahran’a yönelik baskı kampanyasına ortak etme çabası açısından ele alıyor. Yazara göre ABD, geçmiş yaptırım deneyimleri ve askeri seçeneğin zorluğunun ardından İran’ın ekonomik kanallarını bankalar, ticaret, petrol, ulaşım, altın ve dijital varlıklar üzerindeki baskı yoluyla sınırlamaya çalışıyor.

Yazı, ABD’nin çeşitli ülkelere yönelik baskısına değinerek Washington’un bu ülkelerin İran’la ekonomik etkileşimini sürdürmesini engelleme çabasından söz ediyor ve bu baskıların Britanya, Türkiye ve BAE’deki örneklerini ortaya koyuyor. Aynı zamanda Çin ve Rusya’nın İran için alternatif kanallar oluşturmadaki rolüne dikkat çekiliyor. Yazar, bu sürecin daha fazla ülkeyi dolar sisteminin egemenliği dışında finansal mekanizmalar oluşturmaya itebileceği görüşünde.

El Cezire bir haberinde, “İran’ın teslim olmasının yakın olduğu” iddiasını iki açıdan inceledi. Bir ABDli analist, ekonomik baskı, riyalin değer kaybı ve petrol gelirlerindeki düşüşten kaynaklanan sorunları Tahran üzerindeki baskıyı artırabilecek etkenler olarak değerlendirirken, eski bir İranlı diplomat “yakın teslimiyet” yorumuna kuşkuyla yaklaşıyor. Haber ayrıca İran ile ABD arasındaki dolaylı müzakerelerin sürdüğünü ele alıyor. Habere göre İran, ABD’nin son Tahran önerilerine verdiği yanıtı bir aracı üzerinden aldı ve arabulucular taraflar arasındaki anlaşmazlıkları azaltmaya çalışıyor. Hürmüz Boğazı meselesi ile savaşın durdurulması ve deniz yolunun açılmasına ilişkin öneriler de bu süreçte gündeme geldi; ancak şu ana kadar nihai bir anlaşmaya varılamadı.

Rusya ve Çin Medyası

Şinhua bir analiz haberinde, ABD liderliğindeki koalisyonun Irak’tan çekilmesini, Washington’un yirmi yılı aşkın askeri müdahale döneminin sonu ve bölgedeki jeopolitik denklemlerde yeni bir aşamanın başlangıcı olarak değerlendirdi.

Şinhua, ABD’nin 2003’te Irak’a saldırısını, 2011’de asker çekmesini ve DEAŞ’ın ortaya çıkışının ardından 2014’te geri dönmesini bir istikrarsızlık ve askeri müdahale döngüsü olarak nitelendirdi. Şinhua’nın alıntıladığı uzmanlara göre DEAŞ tehdidinin azalması, İran’a yakın grupların ABD güçlerine yönelik saldırılarının artması ve Washington’un “bitmeyen savaşları” azaltma taahhüdü, asker çekilmesinin nedenleri arasında.

Rapor, askeri çekilmenin mutlaka ABD’nin Irak’taki nüfuzunun sona erdiği anlamına gelmediğini vurguluyor. Çinli uzmanlara göre Washington, güvenlik anlaşmaları, enerji iş birlikleri ve finansal mekanizmalar aracılığıyla nüfuz kaldıraçlarını koruyabilir. Irak’ın petrol gelirlerinin ABD finansal sistemine bağımlılığı da bu kaldıraçlardan biri olarak gösteriliyor.

Şinhua, haberin bir bölümünde ABD’nin çekilmesini, Washington’un İran’ın yakınındaki askeri varlığını azaltan ve Tahran’ın bölgesel nüfuzunu genişletmesi için daha fazla alan yaratan bir etken olarak değerlendiriyor. Buna karşılık ABD’nin Suriye ile güvenlik iş birliğini güçlendirerek İran’a yakın destek hatlarını engelleme olasılığı da gündeme getiriliyor.

Rapor, Irak’ın geleceğinin Bağdat’ın iç anlaşmazlıkları kontrol etme, silahlı grupları entegre etme ve bölgesel dengeyi koruma kapasitesine bağlı olduğunu vurguluyor.

Rusya’nın Vedomosti gazetesi, “Trump İran’daki Savaşın Yakında Biteceğini Duyurdu” başlıklı haberinde ABD Başkanı’nın savaşın önündeki iki seçenek olan İran’la anlaşma ya da saldırıların yeniden başlatılmasına ilişkin açıklamalarını ele aldı.

Donald Trump, İran’daki savaşın “çok yakında” sona ereceğini ve Washington’un ya Tahran’la anlaşmaya varabileceğini ya da saldırıları yeniden başlatabileceğini söyledi. Bu açıklamalara ilişkin daha fazla ayrıntı vermedi.

Bu sırada Tahran, ABD’nin İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki faaliyetlerin yeniden başlatılmasına ilişkin önerisine verdiği resmi yanıtı aldığını ve ülkenin üst düzey yetkililerinin Washington’un karşı önerisini incelediğini açıkladı.

Vedomosti’ye göre Katar ve diğer bölgesel arabulucular, İran ile ABD arasındaki müzakerelerin yeniden başlatılması için çaba gösteriyor; ancak taraflar arasındaki temel meselelerdeki anlaşmazlıklar hâlâ önemli ölçüde sürüyor. Tahran, müzakerelerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD’nin deniz ablukasının sona ermesine odaklanmasını isterken, Washington İran’ın nükleer programı konusunda taviz almak istiyor.

Ekler

yorumunuz

You are replying to: .
captcha